سال جهش تولید
  • 1399-03-26 22:44
  • كد محتوا:12193

مرحوم مهریار می­ گوید: «به خاطرم هست که در ایام طفلی، سه نام را با هم می‌شنیدم: کهران، احمدآباد و سید احمدیان که سه دیه بزرگ بودند به هم پیوسته و اینک جزء شهر اصفهان به شمار­می‌آیند و دیگر چیزی از آن ها به جز نامشان باقی نمانده و حالت روستایی آن ها به کلی محو شده ­است» (مهریار، 1382: 657).

مرحوم مهریار می­ گوید: «به خاطرم هست که در ایام طفلی، سه نام را با هم می‌شنیدم: کهران، احمدآباد و سید احمدیان که سه دیه بزرگ بودند به هم پیوسته و اینک جزء شهر اصفهان به شمار­می‌آیند و دیگر چیزی از آن ها به جز نامشان باقی نمانده و حالت روستایی آن ها به کلی محو شده ­است» (مهریار، 1382: 657).

مرحوم رفیعی مهرآبادی نیز درباره­ ی وجه تسمیه ­ی این منطقه می­ گوید: «قصر احمد سیاه، در زمان اعراب در اصفهان احداث ­شد و چنین حدس ­زده ­اند که احمدآباد کنونی، جای آن قصر بوده است. نواده ی احمد سیاه، ابومسلم عبدالرحمن­بن  محمد­بن احمد­بن ­سیاه، از محدثان اصفهان بود. احمدآباد را پیشتر کران می‌نامیدند که دارالبطیخ یا دالبتی درآنجا قرار­داشت» (رفیعی مهرآبادی،1352: 282و56).

برخی نیز درباره­ ی وجه تسمیه­ ی این مکان گفته­ اند: «برخی دهکده­ ها به مرور ایام جزء شهر شد و بعضی از آنها نام خود را به محله­ ای که در آن به­ وجود ­آمده ­اند نهاده­ اند و برخی دیگر، نام بنیانگذار محله را پذیرفته­ اند. در مورد احمدآباد که یکی از محلات قدیمی است و خشینان نام داشته، عقیده بر این است که چون ابودلف و پسرش احمد که از کارگزاران دربار بغداد بودند، مأموریت به ساختن کاخ‌ها و بستان‌ها یافتند و اقدام به این امر نمودند، نام احمد بر این محله باقی­مانده» (پژنگ، 1355: 31).

«کران و خشینان هر دو از محلات فرعی یهودیه بوده ­است و در ابتدا قریه­ ای بیش نبوده و بعداً که اصفهان بزرگ گردیده، به همدیگر پیوسته و به صورت شهر درآمده ­است. حمدالله مستوفی در تاریخ گزیده گفته ­است: کران یکی از چهار دیه و یا چهار محله­ ی اصفهان قدیم است و آنها عبارتند از: کرّان، کوشک، جویباره و دردشت و چندین مزرعه. معجم ­البلدان می‌نویسد: کرّان به فتح اول و تشدید دوم و آخرش نون، محله­ ی مشهوری است در اصفهان که مدفن نظام­ الملک در آن بوده ­است»(مهدوی، 1384: 184).

در عهد سلاجقه، قسمت معروف شهر اصفهان، ناحیهی شرقی شهر امروزی بود و محلات احمدآباد، پای­قلعه، خواجو، باغ­مراد و ترواسکان از دایرترین نقاط شهر محسوب­می‌شد (هنرفر، 1350: 37).

عده ای از منسوبان این محله:

- ابن­ الاسود احمد ­بن­ علویه کرانی از بزرگان، نویسندگان و شعرای شیعه در قرن سوم هجری که تولدش را در سال 212 ه.ق و فوتش را به سال 312 یا 320 و 321 نوشته ­اند. از آثار اوست: الإعتقاد، رساله در پیری و خضاب، هشت کتاب در دعا و قصیده­ی الفیه موسوم به محبره در مدح امیرالمؤمنین.

- ابوبکر احمد­بن ابراهیم ­بن احمد­بن روزویه کرانی.

- ابوحامد احمد­بن حسین ­بن علی سمسار ساکن ماجشون در کران.

- ابوعلی احمد­بن عاصم کرانی متوفی 389.

- ابوالحسن احمد­بن موسی ­بن بحر معروف به ادیب.

- ابومحمد جعفر­بن محمد­بن جعفر رفاعی متوفی 379.

- ابونصر عبدالواحد ­بن عبدالرحمن مذکر ابنوسی.

- ابوبکر عمر­بن ابراهیم ­بن محمد ­بن ابراهیم.

- ابوبکر محمد­بن عبدالله­ بن محمد­بن منده مُقرِئی معروف به مفتولی(مهدوی، 1384: 185 و 184).

ده وازیچه چون به ده احمدآباد نزدیک بود، به آن احمدآباد وازی هم می‌گفتند. یکی از محلات و دیه­ های اصفهان به نام کهران نیز، نزدیک میدان احمدآباد بوده­ است(مهریار، 1382: 832 و 574).

مدرسه­ ی شفیعیه در سال 1099 ه.ق، توسط شفیع میرزا حسینی در محله­ ی احمدآباد اصفهان در عهد سلطنت شاه­ سلیمان صفوی ساخته­ شد(رفیعی مهرآبادی، 1352: 39).

مدرسه­ ی ملکشاهی در محله­ ی کران، در همان مقامی بوده­است که خواجه نظام ­الملک را در آن دفن­ کردند. از این مدرسه، امروز اثری بر جای مانده­ است و محل آن در احمدآباد اصفهان به نام دارالبطیخ که عامهی مردم آن را دارالبتی تلفظ ­می‌کنند معروف ­است. در ایوان بزرگ این مدرسه، آرامگاه ملکشاه و وزیر او نظام ­الملک و زن و فرزندان وی مشاهده­می‌شود (هنرفر، 1350: 238).

مسجد ایلچی نیز در محله­ ی احمدآباد اصفهان واقع ­است. این مسجد در دوره ­ی سلطنت شاه ­سلیمان صفوی به ­وسیله ­ی صاحب سلطان بیگم، دخترحکیم نظام ­الدین محمد ملقب به حکیم ­الملک ایلچی ساخته­ شده ­است.

مدرسه­ ی جلالیه نیز در احمدآباد است. این مدرسه یکی از مدارس طلبه­ نشین اصفهان بود که در زمان سلطنت شاه­ سلطان حسین، به وسیله­ ی جلال­ الدین محمد حکیم ساخته­ شد. وی در سال 1131 ه.ق فوت کرد و آرامگاه وی نیز در همین مدرسه است(همان، 660 و 643).

 

منبع: رصدخانه فرهنگي اجتماعي اصفهان. (1395). شناسنامه فرهنگي اجتماعي محلات شهر اصفهان، فاز اول. اصفهان: انتشارات سازمان فرهنگي تفريحي شهرداري اصفهان.